Hà Nội giai đoạn độc lập tự chủ (8/1945-1954)

Hà Nội thời Pháp (1873-1945)

1872* Tên lái buôn Jean Dupuis mang hai chiến hạm tới Hà Nội. Y đòi kinh lược Bắc Kỳ cho hắn mượn đường đi Vân Nam. Ta không cho phép, nhưng y cứ thẳng đường sông Hồng lên Vân Nam và đòi nhượng địa tại Hà Nội.

20-11-1873* Pháp đánh Hà Nội lần thứ nhất do Francis Garrnier chỉ huy. Nguyễn Tri Phương hăng hái lên cửa thành chỉ huy quân sĩ. Nguyễn Tri Phương bị thương ở bụng. Nguyễn Lâm là con, bị đạn chết ngay tại trận.

21-12-1873* Francis Garrnier thúc quân đánh lên Tây Sơn để nới rộng vòng vây, thì sa vào trận phục kích của quân cờ đen Lưu Vĩnh Phúc ở Cầu Giấy và phải đền tội.

15-3-1874* Hiệp ước ký giữa Pháp và triều đình nhà Nguyễn, cho phép người Pháp được quyền cư trú và có lãnh sự ở Hà Nội, Hải Phòng và Qui Nhơn.

1879* Khoa thi Hương cuối cùng ở Hà Nội.

1879-1882* Hoàng diệu tu bổ thành, bổ sung quân và chuẩn bị mọi mặt đối phó với cuộc đánh chiếm lần thứ hai của quân địch.

25-4-1882* Henri Riviere gửi tối hậu thư cho Hoàng Diệu đòi ta phải hạ khí giới và nộp thành. Thời hạn trả lời chưa dứt quân Pháp đã nổ súng. Hoàng Diệu đã dẫn đầu tướng sĩ lên mặt thành chiến đấu. Các nhà dân và đình, đền, chùa đều đánh trống, gõ mỏ khua khuông vang dội để áp đảo tinh thần địch, hỗ trợ cho quân ta trong thành. Nhưng quân địch mạnh hơn đã tràn vào chiếm thành, Tổng đốc Hoàng Diệu thảo một tờ biểu, vạch rõ trách nhiệm của triều đình nhà Nguyễn sau đó thắt cổ tuất tiết.

19-5-1882* Henri Riviere đem quân theo đường Sơn Tây, tiến về phủ Hoài Đức. Quân ta bố trí trận địa ở Cầu Giấy, đợi chúng qua cầu để nổ súng, rồi xung phong đánh giáp la cà , tiêu diệt nhiều tên. Henri Riviere phải đền tội.

1884* Cố đạo Puginier âm mưu với công sứ Bonnal phá chùa Báo Thiên để xây dựng Nhà Thờ Lớn.

19-7-1888* Tổng thống Pháp ra sắc lệnh thành lập thành phố Hà Nội, đứng đầu là viên Đốc lý do Toàn quyền Đông Dương bổ nhiệm. Hội đồng Thành phố gồm mười sáu người trong đó 12 người là Pháp.

1-10-1888* Theo dụ của triều đình Huế (vua Đồng Khánh), Hà Nội trở thành một thà nh phố nhượng địa cho Pháp.

1889* Thực dân Pháp cướp đất, mở thêm nhiều phố xá, xây dựng nhiều doanh trại, dinh thự, dần dần hình thành “khu phố Tây” xây dựng phủ Thống sứ, nhà Bưu điện, tòa Đốc lý, Nhà máy nước, Nhà máy điện, chợ Đồng Xuân, Phủ Toàn quyền, Viễn Đông Bác Cổ, Nhà Thờ Lớn, Nhà thương Bạch Mai… khang trang, đường rộng, có cây xanh bát ngát. Nhà máy rượu bia Hommel và hiệu thuốc tây Julien Blanc (ngã tư Tràng Tiền – Ngô Quyền) ra đời. Khu phố ta-hay còn gọi là khu phố của người bản xứ, khu nhà lụp xụp, đường hẹp, hầu hết là nhà một tầng, xây dựng theo nhà ống, tường nhà nọ sát với nhà kia.

1890* Pháp cho xây dựng tượng Paul Bert ở vườn hoa Chí Linh.

1891* Pháp xây dựng nhà thương quân sự ở Đồn Thủy, gọi là nhà thương Lanessan.

1896* Lập nhà thương làm phúc ở phố Phủ Doãn.

1902* Chính phủ bao hộ xây cầu Doumer (Long Biên) vượt sông Hồng (Doumer là tên viên Toàn quyền Đông Pháp thời bấy giờ). Cầu dài 1.862m. 1919 Mở thêm phần đường bộ ở hai bên đường sắt.

1905* Thực dân Pháp xuất bản ở Hà Nội tờ Đại Việt quan báo, do tên thực dân Babut làm chủ nhiệm.

1907* Xây dựng trường thuốc. Giám đốc là bác sĩ Yesin thời kỳ đầu, trường đặt tại Thái Hà ấp. Lương Văn Can, Nguyễn Quyền đứng ra thành lập trường Đông Kinh Nghĩa Thục tạI phố Hàng Đà o. Mục đích của trường là cải cách văn hóa xã hội, giáo dục tinh thần yêu nước, biên soạn các sách giáo khoa cho học sinh và lưu hành rộng rãi bên ngoài, (quốc văn giáo khoa thư, Việt Nam quốc sử lược, Việt Nam quốc địa dư…) trường bị Pháp đóng cửa, tháng 12/1907 một hội của tư nhân thành lập Hội Trí tri và mở trường Trí tri tại Hàng Quạt.

Tối ngày 27/6/1908* Kế hoạch đánh chiếm Hà Nội do Đề Thám vạch ra bị lộ, gần 250 tên vừa sĩ quan, vừa lính Pháp bị đầu độc nhưng không chết mà chỉ bị say thôi, vì chất độc không đủ mạnh. (vụ Hà thành đầu độc).

1909* Pháp mở trường bảo hộ (Lycée du Protectora) gần Hồ Tây (Trường Bưởi).

20-4-1913* Nguyễn Khắc Cần dùng lựu đạn giết chết hai tên sĩ quan Pháp trong khách sạn Hanoi hotel ở phố Tràng Tiền (nay là khách sạn Dân Chủ).

Ra đời tờ báo đầu tiên bằng chữ quốc ngữ là tờ Đông Dương tạp chí do Sítnơđe là m chủ nhiệm. Những cây bút chính gồm Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Tố, Phan Kế Bính, Nguyễn Đỗ Mục.

1914* Nguyễn Đình Nghị cải biên chèo cổ thành chèo văn minh.

1917* Ra đời tờ Nam Phong tạp chí do Louis Marty làm chủ nhiệm. Phạm Quỳnh làm chủ bút. Tạp chí này một nửa bằng chữ Quốc ngữ, một nửa bằng chữ Hán.

1919-1924* Các gánh cải lương ở miền Nam ra diễn ở Hà Nội. Bắt đầu thành lập cải lương ở Hà Nội: gánh Kim Chung-Huỳnh Lan Anh.

1926* Chi bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội được thành lập tại một địa điểm ở làng Dịch Vọng (Từ Liêm).

4-4-1926* Lễ truy điệu Phan Chu Trinh tại đền thờ Hai Bà Trưng, các cửa hàng đóng cửa, sinh viên, học sinh đeo băng. Công nhân bãi công.

1927-1928* Các tổ chức Công hội, Nông hội, các Chi bộ Thanh niên phát triển ở các cơ sở nhà máy như Xe lửa Gia Lâm, Sửa chữa ô tô Aviat, Điện Bờ Hồ… và các làng ven nội như Ngọc Hà, Trung Kính, Yên Lãng, Thịnh Hào…

3-1929* Chi bộ Đảng Cộng Sản đầu tiên ở trong nước được thà nh lập tại số nhà 5D Hà m Long.

17-6-1929* Míttinh, biểu tình trước nhà Đấu Xảo (Cung Văn hóa Lao động Hữu Nghị).

1930* Xây dựng nhà thương Rôbin (Bạch Mai)

1935-1936* Xuất hiện nhiều báo và tạo chí. Đáng chú ý là các tờ Tiểu thuyết thứ năm, Tiểu thuyết thứ bảy, Phổ thông bán nguyệt san, báo Phong hóa của nhóm Tự lực văn đoàn.

1936-1938* (Thời kỳ Mặt trận Dân chủ)

Đảng ra báo công khai: Le Travail, Hà thành thời báo rồi tiếp theo là Bạn Dân, Thế giới, Tin tức…

Xuất hiện kịch thơ Tục lụy của Khái Hưng, Tiếng địch sông ô của Phạm Huy Thông. Kịch nói: Ghen, Ngã ba của Đoàn Phú Tứ, Ông ký cóp của Vi Huyền Đắc, Không một tiếng vang của Vũ Trọng Phụng…

Xuất bản sách chính trị và văn học như: Vấn đề dân cày của Qua Linh và Vân Đình, Ngục Kon Tum của Lê Văn Hiến, Vượt ngục của Cựu Kim Sơn. Nhiều tác phẩm hiện thực nở rộ: Tắt đèn, Việc làng, Bước đường cùng, Giông tố, Số đỏ, Hà Nội lầm than…

Phong trào đấu tranh của thợ thuyền, tiểu thương và báo chí. Nhiều Hội ái hữu và nghiệp đoàn được thành lập.

Thà nh lập Hội truyền bá Quốc ngữ do ông Nguyễn Văn Tố làm Hội trưởng (5-1938). Ông Phan Thanh làm Tổng thư ký.

Tổ chức đón Gôđa rầm rộ (Gôđa là đại diện chính phủ bình dân Pháp sang thăm Việt Nam)

Số dân Hà Nội thời kỳ nà y khoảng hai mươi vạn trong đó hai nghìn người Pháp. Hội đồng thành phố là 16 người trong đó 6 người là người Việt.

10-1940* Toán lính Nhật đầu tiên đến Hà Nội.

1942-1943* Đấu tranh để tăng lương của công nhân nhà máy Xe lửa Gia Lâm. Bãi công của công nhân xưởng gỗ Xăng Kô của Nhật, bãi công của công nhân xưởng sửa cha tàu thủy của Nhật ở Phà Đen.

Dân số ước khoảng ba mươi vạn (kể cả ngoại thành)

9-3-1945* Nhật đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương. ở Hà Nội đêm 9-3 quân Nhật tấn công và o Thành. Quân Pháp đầu hàng. Nhật thành lập chính phủ Trần Trọng Kim; ở Hà Nội có phủ Khâm sai. Đốc lý Hà Nội ra lệnh phá tượng Paul (vườn hoa Chí Linh-Inđira Ganđi hiện nay).

4-1945* Các đội tự vệ và thanh niên xung phong hoạt động khắp nơi. Vạch mặt bọn mật thám, tuyên truyền giải thích chương trình Việt Minh.

Phá kho thóc ở phố Bắc Ninh (Nguyễn Hữu Huân), ở Lò Lợn, Phà Đen, Mọc, Gia Lâm…

Chiều 17-8-1945* Míttinh ở Quảng trường Nhà Hát Lớn do Tổng hội Viên chức tổ chức ủy ban Quân sự Cách mạng Hà Nội chiếm lấy diễn đàn, giương cao lá cờ đỏ sao vàng. Hàng vạn người reo lên:

“ủng hộ Việt Minh!”

Cờ que ly bị hạ xuống (cờ Chính phủ Trần Trọng Kim màu vàng có ba sọc đỏ. Cờ này sau trở thành cờ của Chính quyền Quốc gia trong vùng tạm chiếm của Pháp).

Cuộc míttinh biến thành biểu tình từ Nhà Hát Lớn qua Bờ Hồ, Hàng Đà o, Hàng Ngang, lên đường Cửa Bắc đến phủ Toàn quyền.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: